Ngày 24/07/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Trong quá trình chuyển đổi sang công ty cổ phần, việc kiểm kê và xử lý công nợ là nội dung cần được đặc biệt quan tâm. Các khoản nợ phải trả nếu chưa được rà soát đầy đủ có thể ảnh hưởng đến số liệu tài chính, việc xác định giá trị doanh nghiệp và quá trình bàn giao nghĩa vụ tài chính sau cổ phần hóa.
Vậy doanh nghiệp cần thực hiện kế toán và xử lý các khoản nợ phải trả như thế nào?
Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn những nội dung gì?
Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn công tác kế toán trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Các nội dung được doanh nghiệp quan tâm gồm:
- Kiểm kê tài sản;
- Xác định các khoản công nợ;
- Theo dõi nợ phải thu và nợ phải trả;
- Xử lý số dư tài chính;
- Bàn giao tài sản và nguồn vốn;
- Xác định nghĩa vụ tài chính trong quá trình cổ phần hóa.
Trong đó, các khoản nợ phải trả cần được rà soát kỹ trước thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.
Các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp gồm những gì?
Nợ phải trả là nghĩa vụ tài chính mà doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán cho tổ chức, cá nhân hoặc cơ quan nhà nước.
Trong thực tế, doanh nghiệp có thể phát sinh các khoản như:
- Nợ phải trả người bán;
- Các khoản vay;
- Nợ thuế và nghĩa vụ với Nhà nước;
- Các khoản phải trả người lao động;
- Các khoản phải trả nội bộ;
- Các khoản phải trả khác.
Mỗi khoản nợ cần được theo dõi rõ ràng trên sổ kế toán và có hồ sơ chứng minh.
Đối với doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa, việc để tồn tại khoản nợ không rõ nguồn gốc hoặc thiếu hồ sơ có thể gây khó khăn khi xác định giá trị doanh nghiệp.
Nguyên tắc kế toán đối với các khoản nợ phải trả
Khi thực hiện cổ phần hóa, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ nghĩa vụ tài chính đang tồn tại.
Theo dõi chi tiết từng khoản nợ
Kế toán cần mở sổ theo dõi chi tiết các khoản nợ theo từng chủ nợ.
Thông tin cần được xác định gồm:
- Tên chủ nợ;
- Giá trị khoản nợ;
- Thời điểm phát sinh;
- Nội dung phát sinh;
- Thời hạn thanh toán;
- Hồ sơ chứng minh khoản nợ.
Việc theo dõi chi tiết giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình đối chiếu.
Đối chiếu số liệu với chủ nợ
Số liệu ghi nhận trên sổ kế toán cần được đối chiếu với các chủ nợ.
Doanh nghiệp cần xác định những trường hợp:
- Số liệu hai bên đã thống nhất;
- Có chênh lệch công nợ;
- Chưa nhận được xác nhận từ chủ nợ;
- Không xác định được chủ nợ.
Các khoản công nợ có chênh lệch cần được tiếp tục rà soát để xác định nguyên nhân.
Quy trình kiểm kê và đối chiếu các khoản nợ phải trả
Việc kiểm kê công nợ nên được thực hiện theo từng bước để hạn chế thiếu sót.
Bước 1: Rà soát số liệu trên sổ kế toán
Doanh nghiệp cần tổng hợp toàn bộ các khoản nợ phải trả tại thời điểm kiểm kê.
Danh mục công nợ cần thể hiện rõ từng khoản nợ và đối tượng liên quan.
Kế toán cũng nên rà soát các khoản công nợ tồn tại trong thời gian dài.
Đặc biệt là những khoản chưa phát sinh giao dịch thanh toán trong nhiều năm.
Bước 2: Gửi thông báo đối chiếu công nợ
Doanh nghiệp thực hiện gửi thông tin đối chiếu đến các chủ nợ.
Việc đối chiếu nên được lập thành hồ sơ để làm căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính.
Hồ sơ có thể bao gồm:
- Văn bản đề nghị đối chiếu;
- Biên bản xác nhận công nợ;
- Văn bản phản hồi của chủ nợ;
- Tài liệu giải trình chênh lệch.
Bước 3: Phân loại các khoản nợ
Sau khi rà soát, doanh nghiệp cần phân loại công nợ theo tình trạng thực tế.
Có thể bao gồm:
- Khoản nợ đã đối chiếu;
- Khoản nợ chưa đối chiếu;
- Khoản nợ có tranh chấp;
- Khoản nợ quá hạn;
- Khoản nợ không xác định được chủ nợ.
Việc phân loại là cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục xây dựng phương án xử lý.
Xử lý đối với khoản nợ phải trả không thể đối chiếu
Trong quá trình hoạt động, một số doanh nghiệp có thể tồn tại khoản nợ đã ghi nhận trên sổ kế toán nhưng không thể xác định được chủ nợ hoặc không thể liên hệ để đối chiếu.
Trước khi xử lý, doanh nghiệp cần kiểm tra lại toàn bộ hồ sơ liên quan.
Các tài liệu cần rà soát có thể gồm:
- Hợp đồng kinh tế;
- Hóa đơn;
- Chứng từ thanh toán;
- Biên bản giao nhận;
- Biên bản nghiệm thu;
- Hồ sơ đối chiếu công nợ;
- Văn bản thông báo gửi chủ nợ.
Doanh nghiệp không nên tự ý xóa khoản nợ khỏi sổ kế toán chỉ vì chưa liên hệ được với chủ nợ.
Việc xử lý cần dựa trên hồ sơ thực tế và phương án xử lý tài chính được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Những khoản nợ nào cần được đặc biệt lưu ý?
Trong quá trình rà soát công nợ, doanh nghiệp cần chú ý đến các khoản có giá trị lớn hoặc tồn tại trong thời gian dài.
Nợ vay
Doanh nghiệp cần kiểm tra:
- Hợp đồng vay;
- Số dư thực tế;
- Lãi vay;
- Thời hạn thanh toán;
- Các nghĩa vụ tài chính liên quan.
Đối với khoản vay bằng ngoại tệ, kế toán cần theo dõi và xử lý theo quy định kế toán hiện hành.
Nghĩa vụ thuế và các khoản phải nộp Nhà nước
Doanh nghiệp cần đối chiếu số liệu với cơ quan quản lý thuế.
Các khoản cần rà soát có thể bao gồm:
- Thuế còn phải nộp;
- Tiền chậm nộp;
- Khoản phạt;
- Các nghĩa vụ tài chính khác.
Việc xác định chính xác nghĩa vụ với Nhà nước giúp hạn chế phát sinh chênh lệch sau thời điểm cổ phần hóa.
Các khoản phải trả người lao động
Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra đầy đủ các khoản liên quan đến người lao động.
Ví dụ:
- Tiền lương;
- Tiền thưởng;
- Trợ cấp;
- Bảo hiểm xã hội;
- Bảo hiểm y tế;
- Bảo hiểm thất nghiệp;
- Các quyền lợi khác theo quy định.
Những khoản này cần được xác định rõ trước khi chuyển đổi doanh nghiệp.
Hồ sơ kế toán cần lưu giữ đối với các khoản nợ phải trả
Việc lưu trữ hồ sơ đầy đủ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình cổ phần hóa.
Hồ sơ pháp lý
Bao gồm:
- Hợp đồng;
- Phụ lục hợp đồng;
- Đơn đặt hàng;
- Biên bản giao nhận;
- Biên bản nghiệm thu.
Hồ sơ kế toán
Bao gồm:
- Hóa đơn;
- Chứng từ thanh toán;
- Sổ chi tiết công nợ;
- Báo cáo tổng hợp công nợ;
- Các chứng từ kế toán liên quan.
Hồ sơ đối chiếu công nợ
Doanh nghiệp nên lưu giữ:
- Biên bản đối chiếu;
- Văn bản xác nhận công nợ;
- Văn bản thông báo gửi chủ nợ;
- Hồ sơ giải trình chênh lệch.
Đây là căn cứ quan trọng khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra hoặc khi thực hiện bàn giao tài chính.
Doanh nghiệp và kế toán viên cần làm gì?
Để hạn chế vướng mắc khi cổ phần hóa, doanh nghiệp nên chủ động rà soát công nợ từ sớm.
Một số công việc cần thực hiện gồm:
- Kiểm tra toàn bộ số dư nợ phải trả;
- Đối chiếu công nợ với chủ nợ;
- Rà soát hồ sơ chứng minh từng khoản nợ;
- Xử lý chênh lệch số liệu;
- Phân loại các khoản nợ chưa đối chiếu;
- Lập hồ sơ theo dõi công nợ đầy đủ;
- Xác định rõ trách nhiệm xử lý sau cổ phần hóa.
Kế toán cần đặc biệt chú ý đến các khoản nợ tồn tại nhiều năm.
Đây thường là những khoản dễ thiếu hồ sơ hoặc khó xác định đối tượng.
Kết luận
Trong quá trình cổ phần hóa, các khoản nợ phải trả không đơn thuần là những con số còn lại trên sổ kế toán. Mỗi khoản nợ cần được xác định rõ nguồn gốc, chủ nợ và hồ sơ chứng minh trước khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn chuyển đổi.
Việc rà soát công nợ càng sớm sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian xử lý những khoản chênh lệch, tồn đọng hoặc chưa thể đối chiếu. Đây cũng là cách để hạn chế việc phải điều chỉnh số liệu nhiều lần trong quá trình xác định giá trị doanh nghiệp.
Đối với đội ngũ kế toán, điều quan trọng không chỉ là tổng hợp đủ số liệu mà còn phải bảo đảm mỗi khoản nợ có căn cứ rõ ràng và có thể giải trình khi cần thiết. Chuẩn bị tốt hồ sơ công nợ ngay từ đầu sẽ giúp quá trình bàn giao sang công ty cổ phần diễn ra chủ động và minh bạch hơn.
Liên Hệ Ngay Để Được Tư Vấn Miễn Phí!
🔹 Trí Đức EMC – Đối tác tài chính đáng tin cậy của doanh nghiệp!
📍 Địa chỉ: KĐT Vinhomes Ocean Park, Gia Lâm, Hà Nội
📞 Hotline: 098 333 7438
📧 Email: tuvanquanlytriduc@gmail.com
👉 Khám phá thêm về kế toán thuế tại triducemc.vn, nền tảng tư vấn chiến lược kinh doanh & hoạch định tài chính chuyên sâu.
