Không thử mức lao động, doanh nghiệp bị phạt đến 20 triệu đồng

Từ ngày 10/09/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực và thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Một nội dung doanh nghiệp cần lưu ý nằm tại Điều 23 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, liên quan đến các vi phạm về tiền lương. Trong đó, hành vi không áp dụng thử mức lao động trước khi ban hành chính thức thuộc nhóm hành vi bị xử phạt.

Theo quy định, mức phạt đối với cá nhân là từ 5 triệu đến 10 triệu đồng. Trường hợp người vi phạm là tổ chức, mức phạt được áp dụng gấp 2 lần, tương ứng 10 triệu đến 20 triệu đồng.

Đây là điểm doanh nghiệp cần rà soát khi xây dựng hoặc điều chỉnh hệ thống thang lương, bảng lương và định mức lao động.

1. Doanh nghiệp phải thử mức lao động trước khi ban hành chính thức

Quy định về mức lao động không phải là nội dung mới. Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu người sử dụng lao động xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động để làm cơ sở tuyển dụng, sử dụng lao động, thỏa thuận tiền lương và trả lương.

Đáng chú ý, mức lao động phải đáp ứng hai yêu cầu:

Là mức trung bình để số đông người lao động có thể thực hiện được.
Không được khiến người lao động phải kéo dài thời giờ làm việc bình thường.
Phải được áp dụng thử trước khi ban hành chính thức.
Trường hợp tại cơ sở có tổ chức đại diện người lao động thì doanh nghiệp phải tham khảo ý kiến theo quy định.
Mức lao động sau khi xây dựng cũng phải được công bố công khai tại nơi làm việc trước khi thực hiện.

Như vậy, doanh nghiệp không nên hiểu việc xây dựng định mức lao động đơn thuần là lập một bảng số liệu rồi ban hành quyết định áp dụng.

Pháp luật đặt ra một bước quan trọng trước đó: áp dụng thử để kiểm chứng tính phù hợp của mức lao động.

Quy định này nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp đưa ra định mức quá cao, khiến người lao động khó hoàn thành trong thời giờ làm việc bình thường.

2. Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định mức phạt thế nào?

Tại điểm b khoản 1 Điều 23 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, người sử dụng lao động có thể bị phạt nếu:

Không xây dựng thang lương, bảng lương hoặc định mức lao động; không áp dụng thử mức lao động trước khi ban hành chính thức.

Đây là một nhóm hành vi được quy định cùng với các vi phạm như không công bố công khai thang lương, bảng lương, mức lao động hoặc quy chế thưởng; không tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trong trường hợp pháp luật yêu cầu.

Mức phạt cần được hiểu như sau:

Đối tượng	Mức phạt
Cá nhân	5 – 10 triệu đồng
Tổ chức/doanh nghiệp	10 – 20 triệu đồng

Điểm đáng chú ý là khoản 1 Điều 7 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tại Chương II, III và IV về nguyên tắc là mức phạt đối với cá nhân, trừ các trường hợp được quy định riêng; mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

Do đó, khi áp dụng đối với doanh nghiệp với tư cách tổ chức, mức phạt tương ứng đối với hành vi này là 10–20 triệu đồng.

Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/09/2026. Đồng thời, Nghị định 12/2022/NĐ-CP hết hiệu lực từ thời điểm Nghị định mới có hiệu lực.

3. “Mức lao động” thực chất là gì?

Mức lao động thường xuất hiện trong các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng, gia công, logistics hoặc những đơn vị có công việc được lượng hóa bằng sản phẩm, khối lượng hoặc thời gian thực hiện.

Có thể hiểu đơn giản, đây là mức công việc mà người lao động cần hoàn thành trong những điều kiện lao động bình thường.

Ví dụ, doanh nghiệp sản xuất có thể xây dựng định mức theo số lượng sản phẩm hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào mục tiêu sản xuất để đưa ra một con số cố định.

Nếu mức được xây dựng quá cao và phần lớn người lao động không thể hoàn thành trong thời giờ làm việc bình thường, định mức đó có thể không phù hợp với yêu cầu của Bộ luật Lao động.

Chính vì vậy, giai đoạn áp dụng thử có ý nghĩa quan trọng.

Doanh nghiệp có thể dựa trên kết quả thực tế để đánh giá:

Khối lượng công việc có phù hợp không?
Người lao động bình thường có thể hoàn thành không?
Điều kiện máy móc, thiết bị có ảnh hưởng đến kết quả không?
Quy trình sản xuất có phát sinh thời gian chờ hay gián đoạn không?
Mức lao động có khiến người lao động phải thường xuyên làm thêm giờ để hoàn thành không?

Việc thử nghiệm cũng giúp doanh nghiệp có cơ sở thực tế hơn trước khi ban hành chính thức.

4. Doanh nghiệp cần làm gì để tránh vi phạm?

Với doanh nghiệp đang xây dựng hoặc điều chỉnh định mức lao động, không nên chỉ tập trung vào việc lập văn bản cuối cùng.

Một quy trình nội bộ có thể được triển khai theo các bước:

Bước 1: Xác định công việc và điều kiện thực hiện

Doanh nghiệp cần xác định rõ vị trí, công việc, công đoạn, điều kiện máy móc, thiết bị và thời gian làm việc bình thường.

Bước 2: Xây dựng mức lao động dự kiến

Mức ban đầu cần dựa trên điều kiện thực tế thay vì chỉ đặt ra theo mục tiêu sản lượng.

Bước 3: Tổ chức áp dụng thử

Đây là bước doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý từ ngày 10/09/2026.

Kết quả thử nên được ghi nhận để có căn cứ đánh giá mức độ phù hợp của định mức.

Bước 4: Đánh giá và điều chỉnh

Nếu kết quả cho thấy mức lao động chưa phù hợp, doanh nghiệp cần xem xét điều chỉnh trước khi ban hành chính thức.

Bước 5: Tham khảo ý kiến theo quy định

Nếu doanh nghiệp có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, việc xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động phải thực hiện việc tham khảo ý kiến theo quy định của pháp luật. Nghị định 145/2020/NĐ-CP cũng quy định trình tự tham khảo, trao đổi ý kiến đối với các nội dung liên quan đến Điều 93 Bộ luật Lao động.

Bước 6: Công bố công khai trước khi thực hiện

Sau khi hoàn thiện, mức lao động phải được công bố công khai tại nơi làm việc trước khi áp dụng theo yêu cầu của Bộ luật Lao động.

5. Không nên chỉ quan tâm đến tiền phạt

Mức phạt 10–20 triệu đồng đối với doanh nghiệp không phải là vấn đề duy nhất cần lưu ý.

Định mức lao động còn liên quan trực tiếp đến cách doanh nghiệp tổ chức sản xuất, trả lương và đánh giá năng suất.

Nếu định mức được xây dựng thiếu cơ sở, doanh nghiệp có thể gặp nhiều vấn đề trong thực tế:

Người lao động thường xuyên không đạt định mức.
Phát sinh tranh luận về năng suất và tiền lương.
Khó đánh giá chính xác hiệu quả công việc.
Dễ phát sinh yêu cầu làm thêm để hoàn thành sản lượng.
Hồ sơ tiền lương, quy chế trả lương và quản trị nhân sự thiếu sự thống nhất.

Vì vậy, việc áp dụng thử không nên được xem như một thủ tục chỉ để “đủ hồ sơ”. Đây là bước giúp doanh nghiệp kiểm tra xem định mức có thực sự phù hợp với điều kiện làm việc hay không.

6. Doanh nghiệp nên rà soát gì từ ngày 10/09/2026?

Nghị định 283/2026/NĐ-CP đã có hiệu lực từ ngày 10/09/2026 và thay thế quy định xử phạt trước đây tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Doanh nghiệp nên kiểm tra lại ít nhất các hồ sơ sau:

Một là, thang lương, bảng lương và định mức lao động đang áp dụng.

Hai là, hồ sơ chứng minh quá trình xây dựng định mức.

Ba là, tài liệu thể hiện việc áp dụng thử mức lao động trước khi ban hành chính thức.

Bốn là, hồ sơ tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu thuộc trường hợp phải thực hiện.

Năm là, tài liệu chứng minh việc công bố công khai mức lao động tại nơi làm việc.

Việc rà soát sớm giúp doanh nghiệp phát hiện những khoảng trống trong hồ sơ quản trị lao động thay vì chỉ xử lý khi có kiểm tra.

Trí Đức EMC: Cập nhật pháp luật để doanh nghiệp chủ động hơn

Các quy định về lao động, tiền lương và quản trị nhân sự thường liên quan trực tiếp đến chi phí và cách vận hành doanh nghiệp.

Đặc biệt, với những doanh nghiệp sử dụng định mức lao động để tính lương, giao khoán hoặc đánh giá năng suất, việc cập nhật quy định mới cần được thực hiện đồng thời với việc rà soát hồ sơ nội bộ.

Trí Đức EMC tập trung chia sẻ kiến thức về kế toán, thuế, pháp lý và quản trị doanh nghiệp theo hướng thực tế, dễ áp dụng. Những thay đổi như Nghị định 283/2026/NĐ-CP là nội dung doanh nghiệp nên theo dõi để kịp thời cập nhật quy trình và hồ sơ quản lý lao động.

Từ 10/09/2026, không áp dụng thử mức lao động trước khi ban hành chính thức có thể khiến doanh nghiệp bị phạt từ 10–20 triệu đồng. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần bảo đảm mức lao động được xây dựng có căn cứ, phù hợp với điều kiện làm việc và được thực hiện đúng trình tự.

Căn cứ pháp lý chính: Bộ luật Lao động 2019; Nghị định 145/2020/NĐ-CP; Nghị định 283/2026/NĐ-CP. Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/09/2026.