Tranh chấp đầu tư quốc tế là vấn đề có thể phát sinh khi nhà đầu tư nước ngoài có tranh chấp với cơ quan nhà nước Việt Nam liên quan đến hoạt động đầu tư. Từ năm 2026, Nghị quyết 20/2026/QH16 đặt ra cơ chế phối hợp và một số chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý các tranh chấp này.
Nội dung dưới đây được biên tập lại theo hướng dễ tra cứu, tập trung vào những quy định doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và cơ quan, tổ chức liên quan cần lưu ý.
Tranh chấp đầu tư quốc tế là gì?
Theo khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 20/2026/QH16, tranh chấp đầu tư quốc tế là tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài với Việt Nam, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước, tổ chức Việt Nam được cơ quan nhà nước ủy quyền thực hiện chức năng quản lý nhà nước.
Tranh chấp có thể được giải quyết tại cơ quan tài phán của Việt Nam, nước ngoài hoặc quốc tế.
Nghị quyết xác định nhà đầu tư nước ngoài trong phạm vi này bao gồm:
- Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài mà nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
- Tổ chức kinh tế là công ty hợp danh có đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài.
Tuy nhiên, không phải mọi bất đồng giữa doanh nghiệp có vốn nước ngoài và cơ quan nhà nước đều đương nhiên trở thành tranh chấp đầu tư quốc tế theo Nghị quyết này.
Tranh chấp thuộc phạm vi điều chỉnh khi có một trong các căn cứ:
- Hiệp định đầu tư mà Việt Nam là thành viên có quy định về giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và cơ quan nhà nước Việt Nam.
- Hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa cơ quan nhà nước Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài.
Đây là điểm doanh nghiệp FDI cần đặc biệt lưu ý khi xem xét quyền và cơ chế giải quyết tranh chấp trong quá trình đầu tư.
Vì sao doanh nghiệp FDI cần quan tâm đến cơ chế phòng ngừa tranh chấp?
Một tranh chấp đầu tư quốc tế thường không chỉ liên quan đến một quyết định hành chính riêng lẻ. Vấn đề có thể bắt đầu từ quá trình cấp phép, thực hiện dự án, thay đổi chính sách, thực hiện cam kết trong hợp đồng hoặc việc xử lý kiến nghị của nhà đầu tư.
Nghị quyết 20/2026/QH16 vì vậy đặt trọng tâm vào phòng ngừa tranh chấp, thay vì chỉ xử lý khi vụ việc đã được đưa ra cơ quan tài phán.
Theo thông tin từ Quốc hội, cơ chế mới hướng tới việc xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì, tăng cường phối hợp pháp lý và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ dự án, hợp đồng, văn bản trao đổi và quá trình thực hiện cam kết là cơ sở quan trọng khi phát sinh bất đồng.
Nguyên tắc phối hợp trong phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế
Điều 4 Nghị quyết 20/2026/QH16 quy định nhiều nguyên tắc phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.
1. Tuân thủ pháp luật và điều ước quốc tế
Việc phòng ngừa, giải quyết tranh chấp phải tuân thủ:
- Hiến pháp;
- pháp luật Việt Nam;
- các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đồng thời, quá trình xử lý phải bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc.
Điều này đặc biệt đáng chú ý trong các vụ việc có yếu tố điều ước quốc tế về đầu tư, bởi quyền và nghĩa vụ của các bên có thể không chỉ được xác định từ pháp luật trong nước mà còn từ cam kết quốc tế có liên quan.
2. Bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất và phối hợp kịp thời
Các cơ quan nhà nước và tổ chức liên quan phải phối hợp đầy đủ, kịp thời và hiệu quả.
Mục tiêu là tránh tình trạng mỗi cơ quan xử lý một phần vụ việc nhưng thiếu đầu mối thống nhất khi tranh chấp có nguy cơ phát sinh hoặc đã phát sinh.
3. Người đứng đầu phải chủ động phòng ngừa tranh chấp
Người đứng đầu cơ quan nhà nước, tổ chức có trách nhiệm chủ động tổ chức các biện pháp phòng ngừa.
Đồng thời, phải kịp thời xử lý phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài.
Nếu quyết định hoặc hành vi của cơ quan, tổ chức là nguyên nhân dẫn đến tranh chấp và bị cơ quan tài phán có thẩm quyền xác định vi phạm hiệp định đầu tư, hợp đồng hoặc thỏa thuận, trách nhiệm của người đứng đầu cũng được đặt ra theo Nghị quyết.
4. Xác định rõ cơ quan chủ trì
Cơ quan chủ trì có trách nhiệm tổ chức và phối hợp giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế được giao.
Cơ quan này phải phối hợp với Cơ quan đại diện pháp lý và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Việc chậm trễ trong xử lý, nếu gây thiệt hại cho cơ quan nhà nước Việt Nam, có thể làm phát sinh trách nhiệm theo quy định.
5. Tăng cường vai trò của cơ quan đại diện pháp lý
Cơ quan đại diện pháp lý có trách nhiệm tư vấn và phối hợp chặt chẽ, kịp thời với cơ quan chủ trì.
Đây là cơ chế nhằm bảo đảm các vấn đề pháp lý được xem xét xuyên suốt trong quá trình phòng ngừa cũng như giải quyết tranh chấp.
6. Bảo đảm cung cấp thông tin và tài liệu
Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải phối hợp với cơ quan chủ trì và cơ quan đại diện pháp lý.
Việc không phối hợp hoặc phối hợp không đầy đủ có thể dẫn đến trách nhiệm đối với hậu quả phát sinh.
Đối với doanh nghiệp, quy định này cũng cho thấy tầm quan trọng của việc lưu trữ hồ sơ đầu tư và cung cấp thông tin đầy đủ khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
7. Bảo đảm minh bạch nhưng phải bảo vệ bí mật nhà nước
Nghị quyết yêu cầu tăng cường tính minh bạch trong quá trình phòng ngừa và giải quyết tranh chấp.
Tuy nhiên, việc công khai, cung cấp thông tin vẫn phải phù hợp với quy định về bảo vệ bí mật nhà nước.
Trách nhiệm tuyên truyền và nâng cao năng lực
Điều 10 Nghị quyết 20/2026/QH16 cũng đặt ra trách nhiệm đào tạo, phổ biến kiến thức về pháp luật thương mại, đầu tư quốc tế và giải quyết tranh chấp.
Theo đó, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các Bộ, ngành và UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý.
Trong khi đó, cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư và Cơ quan đại diện pháp lý có trách nhiệm tổ chức bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ, công chức, viên chức về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Quy định này cho thấy việc xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế không chỉ được đặt ở giai đoạn tranh tụng mà còn bắt đầu từ năng lực quản lý và xử lý quan hệ với nhà đầu tư ngay trong quá trình thực hiện dự án.
Doanh nghiệp FDI cần chuẩn bị gì để hạn chế rủi ro?
Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc phòng ngừa tranh chấp nên được thực hiện ngay từ khi triển khai dự án.
Doanh nghiệp nên chú ý:
- Rà soát các cam kết trong giấy phép, quyết định đầu tư và hợp đồng với cơ quan nhà nước.
- Kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng.
- Xác định các điều ước quốc tế về đầu tư có thể áp dụng.
- Lưu trữ đầy đủ văn bản, hồ sơ và tài liệu trao đổi với cơ quan nhà nước.
- Ghi nhận quá trình thực hiện các nghĩa vụ và cam kết của dự án.
- Kịp thời gửi kiến nghị, phản ánh khi phát sinh vấn đề có khả năng ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của nhà đầu tư.
- Chủ động rà soát pháp lý trước khi thực hiện các quyết định có ảnh hưởng lớn đến dự án.
Đặc biệt, khi một bất đồng mới xuất hiện, việc xử lý và lưu lại hồ sơ ngay từ giai đoạn đầu có thể giúp các bên xác định rõ diễn biến vụ việc và cơ sở pháp lý liên quan.
Tranh chấp đầu tư quốc tế năm 2026: Doanh nghiệp cần nhớ gì?
Nghị quyết 20/2026/QH16 đã thiết lập khung nguyên tắc mới về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Trọng tâm là phối hợp thống nhất, xác định rõ trách nhiệm, tăng cường tư vấn pháp lý và xử lý sớm các vấn đề có nguy cơ trở thành tranh chấp.
Đối với doanh nghiệp FDI, điều quan trọng không chỉ là biết tranh chấp được giải quyết ở đâu, mà còn phải quản lý tốt hồ sơ, hợp đồng, cam kết đầu tư và quá trình làm việc với cơ quan nhà nước ngay từ đầu.
Trí Đức EMC có thể tiếp tục tổng hợp các quy định pháp luật và thay đổi chính sách liên quan đến đầu tư, quản trị doanh nghiệp và tuân thủ pháp lý, giúp doanh nghiệp chủ động cập nhật thông tin trong quá trình hoạt động.
Liên Hệ Ngay Để Được Tư Vấn Miễn Phí!
🔹 Trí Đức EMC – Đối tác tài chính đáng tin cậy của doanh nghiệp!
📍 Địa chỉ: KĐT Vinhomes Ocean Park, Gia Lâm, Hà Nội
📞 Hotline: 098 333 7438
📧 Email: tuvanquanlytriduc@gmail.com
👉 Theo dõi thêm những kiến thức quản trị doanh nghiệp tại triducemc.vn.
