Đề xuất doanh nghiệp nhỏ và vừa được vay vốn bằng tài sản số từ 2027

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), trong đó đáng chú ý là đề xuất cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) được vay vốn bằng tài sản số, tài sản vô hình và nhiều loại tài sản hợp pháp khác. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ nút thắt tiếp cận vốn cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là startup công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đề xuất mới: được vay vốn bằng tài sản số và tài sản vô hình

Theo dự thảo luật, ngoài các hình thức bảo đảm truyền thống, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể được vay vốn với tài sản bảo đảm gồm:

Động sản;
Tài sản hình thành trong tương lai;
Quyền tài sản;
Quyền sở hữu trí tuệ;
Tài sản vô hình;
Tài sản số;
Tài sản ảo;
Các tài sản hợp pháp khác theo quy định pháp luật.

Đây là điểm mới đáng chú ý bởi hiện nay phần lớn ngân hàng vẫn ưu tiên tài sản bảo đảm là bất động sản hoặc tài sản hữu hình truyền thống.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ lại sở hữu giá trị lớn nằm ở:

Phần mềm;
Dữ liệu khách hàng;
Thuật toán;
Thương hiệu;
Nền tảng số;
Hệ sinh thái người dùng.

Tuy nhiên, các tài sản này chưa được công nhận rộng rãi trong hoạt động cấp tín dụng.

Mở rộng hình thức cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền

Không chỉ đề xuất công nhận tài sản số, Bộ Tài chính còn bổ sung quy định khuyến khích các tổ chức tín dụng:

Cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp;
Đánh giá phương án sản xuất kinh doanh;
Cho vay theo dòng tiền;
Cho vay theo chuỗi giá trị;
Mở rộng tín dụng dựa trên dữ liệu hoạt động doanh nghiệp.

Định hướng này phù hợp với xu hướng tài chính hiện đại tại nhiều quốc gia phát triển, nơi ngân hàng không chỉ dựa vào tài sản thế chấp mà còn đánh giá hiệu quả vận hành và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp.

Vì sao cần chính sách này?

Theo Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng chỉ tiếp cận khoảng 19 – 20% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế.

Nguyên nhân lớn nhất là:

Thiếu tài sản thế chấp truyền thống;
Khó đáp ứng điều kiện vay vốn ngân hàng;
Hồ sơ tài chính chưa đủ mạnh;
Startup công nghệ chủ yếu sở hữu tài sản vô hình.

Việc mở rộng cơ chế công nhận tài sản số được kỳ vọng sẽ:

Khơi thông dòng vốn cho khu vực tư nhân;
Tạo điều kiện cho startup công nghệ tiếp cận vốn;
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo;
Hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp.

Dự thảo còn đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ khác

Ngoài nội dung tín dụng, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi còn bổ sung nhiều cơ chế hỗ trợ như:

Ưu đãi thuế cho hoạt động nghiên cứu phát triển

Doanh nghiệp đầu tư vào R&D, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể được hưởng thêm ưu đãi thuế nhằm thúc đẩy năng lực cạnh tranh.

Hỗ trợ chuyển đổi số

Nhà nước sẽ tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp:

Ứng dụng công nghệ số;
Xây dựng hệ thống quản trị;
Chuyển đổi mô hình kinh doanh;
Tăng khả năng tham gia kinh tế số.

Điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dự thảo cũng đề xuất nâng mức doanh thu tối đa của doanh nghiệp nhỏ và vừa lên:

Không quá 400 tỷ đồng/năm
(thay vì mức 300 tỷ đồng hiện hành).

Điều này giúp mở rộng phạm vi doanh nghiệp được hưởng chính sách hỗ trợ.

Kinh nghiệm quốc tế về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Theo Bộ Tài chính, nhiều quốc gia lớn trên thế giới đều xem DNNVV là “xương sống” của nền kinh tế.

Tại:

Nhật Bản;
Hàn Quốc;
Malaysia;

các quốc gia này đều có luật khung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa với nhiều chính sách:

Hỗ trợ tín dụng;
Giảm thuế;
Bảo lãnh vay vốn;
Hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) xây dựng các đạo luật chuyên biệt nhằm hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp nhỏ tiếp cận tài chính và thị trường.

Dự kiến thời gian áp dụng

Theo kế hoạch, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10/2026.

Nếu được thông qua:

Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/7/2027.

Kết luận

Đề xuất cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn bằng tài sản số được xem là bước tiến lớn trong chính sách tín dụng tại Việt Nam. Nếu được thông qua, quy định này sẽ mở ra cơ hội tiếp cận vốn linh hoạt hơn cho doanh nghiệp công nghệ, startup và khu vực kinh tế tư nhân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ, việc công nhận giá trị của dữ liệu, phần mềm và tài sản vô hình không chỉ giúp doanh nghiệp dễ vay vốn hơn mà còn tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế bền vững.