Kiểm soát rủi ro pháp lý trong hợp đồng dự án: 6 “bẫy” doanh nghiệp Việt Nam thường mắc phải | Triducemc

Trong quản lý dự án đầu tư, hợp đồng không chỉ là thỏa thuận giữa hai bên — mà là toàn bộ “khung pháp lý” bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp.

Nhưng thực tế tại Việt Nam, hơn 70% tranh chấp dự án xuất phát từ… lỗi hợp đồng:

điều khoản không rõ ràng
không quy định rủi ro
không có cơ chế thanh toán – nghiệm thu chuẩn
bỏ sót trách nhiệm giữa các bên
không kiểm tra pháp lý hồ sơ từ giai đoạn đầu

Và khi tranh chấp xảy ra, doanh nghiệp thường rơi vào thế bị động – yếu thế – mất thời gian – mất tiền, nhất là với các dự án có yếu tố đầu tư công hoặc hợp tác PPP.

Vậy đâu là 6 “bẫy” pháp lý nguy hiểm nhất trong hợp đồng dự án, và cách doanh nghiệp tránh?

Bẫy 1: Điều khoản phạm vi công việc không rõ ràng

Nhiều hợp đồng mô tả công việc kiểu chung chung:

“Theo hồ sơ thiết kế”,
“Theo yêu cầu chủ đầu tư”,
“Thi công theo đúng quy chuẩn”.

Nghe hay, nhưng cực kỳ rủi ro, vì:

không xác định chi tiết trách nhiệm từng bên
khối lượng dễ bị “mập mờ”
khó đối chiếu khi nghiệm thu
dễ phát sinh tranh chấp thanh toán

✔ Giải pháp

Ghi rõ phạm vi, sản phẩm bàn giao, định mức, tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đính kèm phụ lục, bản vẽ, danh mục nhiệm vụ cụ thể.
Luôn có danh sách không bao gồm để tránh hiểu nhầm.

Bẫy 2: Không quy định rõ cơ chế nghiệm thu – thanh toán

Đây là lỗi khiến hàng loạt doanh nghiệp không nhận được tiền đúng hạn.

Ví dụ:
– Không quy định thời gian nghiệm thu
– Không ghi rõ hồ sơ cần nộp để thanh toán
– Không có quy trình xử lý khi hồ sơ bị trả lại

Kết quả: tiến độ dự án nhanh nhưng dòng tiền… đứng lại.

✔ Giải pháp

Ghi rõ hồ sơ bắt buộc: nhật ký, nghiệm thu hiện trường, hoàn công, bảng khối lượng.
Quy định thời gian nghiệm thu trong 3–7 ngày.
Có điều khoản “im lặng quá thời hạn xem như chấp thuận”.

Bẫy 3: Không quy định xử lý phát sinh khối lượng

Phát sinh khối lượng là chuyện chắc chắn xảy ra, nhưng nhiều hợp đồng lại:

không có cơ chế phê duyệt
không nêu trách nhiệm các bên
không quy định phương pháp xác định giá

Hậu quả: phát sinh xong nhưng không được thanh toán.

✔ Giải pháp

Ghi rõ quy trình mở phát sinh:
đề xuất → phê duyệt → ký phụ lục → triển khai → nghiệm thu → thanh toán
Quy định đơn giá phát sinh theo định mức – thông báo giá – thỏa thuận bổ sung.

Bẫy 4: Không xác định rõ trách nhiệm giữa các bên liên quan

Dự án hiện nay có nhiều đơn vị tham gia:

chủ đầu tư
tư vấn thiết kế
tư vấn giám sát
nhà thầu chính
nhà thầu phụ
đơn vị nghiệm thu

Nhưng hợp đồng thường không phân tách rõ vai trò, dẫn đến:

❌ nghiệm thu chậm
❌ chồng chéo phạm vi công việc
❌ nhà thầu phụ không đủ tư cách pháp lý
❌ chi phí bị đội vì phải làm lại

✔ Giải pháp

Trong hợp đồng phải có ma trận trách nhiệm (RACI).
Xác định rõ: ai nghiệm thu, ai chịu trách nhiệm hiện trường, ai ký hồ sơ.

Bẫy 5: Không có điều khoản về rủi ro pháp lý – rủi ro tiến độ

Mọi dự án đều có rủi ro:

chậm bàn giao mặt bằng
thay đổi quy định pháp luật
biến động giá vật liệu
gián đoạn chuỗi cung ứng

Nếu không có điều khoản rủi ro, doanh nghiệp có thể:

❌ không được gia hạn tiến độ
❌ phải tự chịu chi phí phát sinh
❌ bị phạt do chậm tiến độ trong khi không phải lỗi của mình

✔ Giải pháp

Đưa điều khoản “force majeure” rõ ràng.
Ghi cơ chế bảo vệ doanh nghiệp khi thay đổi pháp luật hoặc giá vật liệu biến động.
Có điều khoản thương lượng lại giá khi biến động vượt quá 5–10%.

Bẫy 6: Không có quy định rõ ràng về giải quyết tranh chấp

Nhiều hợp đồng chỉ ghi:

“Tranh chấp do hai bên tự thương lượng”.

Nhưng khi thương lượng thất bại thì sao?
Không có quy định → tranh chấp kéo dài → dự án dừng → mất tiền lãi vay.

✔ Giải pháp

Quy định hình thức: thương lượng → hoà giải → trọng tài → toà án.
Nên chọn Trọng tài thương mại vì xử lý nhanh và bảo mật tốt.
Ghi rõ địa điểm, ngôn ngữ, chi phí trọng tài.

KẾT LUẬN

Dự án chỉ an toàn khi hợp đồng chặt chẽ.
Doanh nghiệp có hợp đồng tốt sẽ:

tránh tranh chấp
kiểm soát chi phí
giữ tiến độ
bảo vệ quyền lợi khi thay đổi pháp luật
nâng uy tín khi tham gia dự án lớn

Triducemc luôn chia sẻ kiến thức pháp lý – quản trị – kiểm soát rủi ro giúp doanh nghiệp tự tin hơn trong quá trình đầu tư, thi công và vận hành dự án.