Giới thiệu

Trong các dịch vụ tư vấn thuế, Transfer Pricing (giá giao dịch liên kết) là một trong những mảng chuyên môn quan trọng và phức tạp nhất. Khi doanh nghiệp có các giao dịch với các bên liên kết trong cùng tập đoàn, việc xác định giá giao dịch phù hợp với quy định của cơ quan thuế là yếu tố then chốt để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

Trong bài viết trước, chúng ta đã tìm hiểu 4 giai đoạn cơ bản của một cuộc tư vấn thuế. Ở phần này, bài viết sẽ đi sâu hơn vào quy trình thực hiện dịch vụ Transfer Pricing, một dịch vụ phổ biến tại các công ty kiểm toán và tư vấn thuế lớn như Deloitte, PwC, EY và KPMG.

Nội dung sẽ tập trung vào các bước từ thu thập thông tin đến hoàn thiện báo cáo Transfer Pricing.

I. Một số thuật ngữ quan trọng trong Transfer Pricing

Trong lĩnh vực thuế quốc tế, thuật ngữ transfer price thường được dịch là:

Giá giao dịch liên kết
Giá chuyển giao

Cần lưu ý rằng không nên sử dụng thuật ngữ “chuyển giá” khi nói về dịch vụ tư vấn tuân thủ thuế, vì thuật ngữ này thường mang ý nghĩa tiêu cực liên quan đến hành vi tránh thuế.

Trên thực tế, mục tiêu của dịch vụ Transfer Pricing là hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật về giao dịch liên kết, không phải để thực hiện hành vi chuyển lợi nhuận.

II. Các giai đoạn của một dịch vụ Transfer Pricing

Tương tự các dịch vụ tư vấn thuế khác, dịch vụ Transfer Pricing cũng bắt đầu từ giai đoạn lập kế hoạch (đã trình bày ở phần 1).

Phần dưới đây sẽ tập trung vào các bước chính từ giai đoạn 2 đến giai đoạn 4 của một cuộc tư vấn về giá giao dịch liên kết.

Thông thường, một nhóm tư vấn Transfer Pricing bao gồm:

Giám đốc (Director)
Trưởng phòng (Manager)
Trưởng nhóm tư vấn (Senior)
Tư vấn viên (Consultant)
Trợ lý (Assistant)

Các vị trí từ Senior trở lên thường chịu trách nhiệm chính về chuyên môn và định hướng phân tích.

1. Xác định các giao dịch liên kết

Bước đầu tiên của dịch vụ Transfer Pricing là xác định các bên liên kết và giao dịch liên kết của doanh nghiệp.

Theo quy định tại Nghị định 20/2017/NĐ-CP, các bên được coi là liên kết khi tồn tại các mối quan hệ về:

sở hữu vốn
quyền kiểm soát
quản lý hoặc điều hành

Sau khi xác định được các bên liên kết, nhóm tư vấn sẽ xác định các giao dịch phát sinh giữa:

doanh nghiệp khách hàng
các bên liên kết trong cùng tập đoàn

Ngoài ra, tư vấn viên cũng cần xác minh liệu cùng giao dịch đó có xảy ra với bên độc lập hay không, vì đây là thông tin quan trọng để lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch phù hợp.

2. Phân tích chức năng (Functional Analysis)

Sau khi xác định các giao dịch liên kết, bước tiếp theo là phân tích chức năng của doanh nghiệp.

Mục tiêu của bước này là xác định:

vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị
chức năng kinh doanh chính
các rủi ro mà doanh nghiệp phải chịu

Các chức năng thường được phân tích bao gồm:

sản xuất
phân phối
marketing
nghiên cứu và phát triển
quản lý chuỗi cung ứng

Ngoài ra, nhóm tư vấn cũng đánh giá các loại rủi ro như:

rủi ro thị trường
rủi ro nghiên cứu và phát triển
rủi ro hàng tồn kho
rủi ro chất lượng sản phẩm
rủi ro thanh toán
rủi ro tỷ giá

Phân tích chức năng là cơ sở quan trọng để lựa chọn phương pháp định giá giao dịch liên kết phù hợp.

3. Lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch liên kết

Dựa trên bản chất giao dịch và kết quả phân tích chức năng, nhóm tư vấn sẽ lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch liên kết phù hợp nhất.

Một số phương pháp phổ biến bao gồm:

Comparable Uncontrolled Price (CUP)
Resale Price Method (RPM)
Cost Plus Method (CPM)
Transactional Net Margin Method (TNMM)
Profit Split Method

Trong thực tế, các công ty tư vấn thường sử dụng Cost Plus Method (CPM) hoặc TNMM do khả năng áp dụng rộng rãi trong nhiều ngành nghề.

Việc lựa chọn phương pháp cần được giải thích rõ trong báo cáo, đồng thời nêu lý do loại bỏ các phương pháp còn lại.

4. Phân tích so sánh (Benchmarking Analysis)

Sau khi lựa chọn phương pháp định giá, nhóm tư vấn tiến hành phân tích so sánh.

Mục tiêu của bước này là tìm các đối tượng độc lập có đặc điểm tương đồng để xác định khoảng giá trị giao dịch độc lập.

Quá trình phân tích so sánh thường bao gồm:

Tìm kiếm dữ liệu trên các cơ sở dữ liệu tài chính
Sàng lọc danh sách công ty tiềm năng
Đánh giá chi tiết mức độ so sánh

Nguồn dữ liệu có thể bao gồm:

cơ sở dữ liệu tài chính quốc tế
báo cáo thường niên của doanh nghiệp
website doanh nghiệp

Sau khi lựa chọn được các công ty so sánh, nhóm tư vấn sẽ xác định khoảng giá trị giao dịch độc lập (arm’s length range).

Trong trường hợp doanh nghiệp bị lỗ nhiều năm liên tiếp, nhóm tư vấn cần giải trình nguyên nhân và phân tích chi tiết trong báo cáo Transfer Pricing.

5. Hoàn thiện báo cáo Transfer Pricing

Bước cuối cùng của dự án là hoàn thiện báo cáo Transfer Pricing.

Một bộ hồ sơ tiêu chuẩn thường bao gồm:

Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết
Mẫu kê khai giao dịch liên kết theo quy định của cơ quan thuế

Các báo cáo này tổng hợp toàn bộ kết quả từ các bước:

xác định giao dịch liên kết
phân tích chức năng
lựa chọn phương pháp
phân tích so sánh

Sau khi hoàn thiện, nhóm tư vấn sẽ phát hành báo cáo kèm theo management letter, trong đó:

cập nhật tình hình tuân thủ của doanh nghiệp
cảnh báo rủi ro về giao dịch liên kết
đề xuất điều chỉnh giá hoặc mức lợi nhuận khi cần thiết

Kết luận

Transfer Pricing là một lĩnh vực chuyên môn quan trọng trong dịch vụ tư vấn thuế. Quy trình tư vấn thường bao gồm các bước chính:

Xác định giao dịch liên kết
Phân tích chức năng và rủi ro
Lựa chọn phương pháp định giá
Phân tích so sánh
Hoàn thiện báo cáo Transfer Pricing

Mặc dù đây là một lĩnh vực có nhiều thuật ngữ chuyên môn, nhưng với sự hướng dẫn của các chuyên gia trong nhóm tư vấn, các nhân sự mới hoàn toàn có thể từng bước hiểu và tham gia vào quy trình.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Transfer Pricing vẫn là một trong những mảng dịch vụ thuế có nhu cầu cao tại Việt Nam, đặc biệt tại các công ty kiểm toán và tư vấn tài chính lớn.